Çekmeköy de Köy İsimlerinin Kaynağı

Çekmeköy ve Köylerinin İsimlerinin Menşei

İstanbul’un Anadolu Yakası’nda yer alan Çekmeköy, tarih boyunca farklı kavimlerin, devletlerin ve toplulukların uğrak noktası olmuştur. Bu nedenle köylerinin isimleri de kimi zaman menkıbelerden, kimi zaman şahıs adlarından, kimi zaman da doğal unsurlardan doğmuştur. Ancak bu köylerin isimlerinin tam olarak ne zaman ve kimler tarafından verildiğine dair kesin bilgiler bulunmamaktadır. Çoğu rivayet, menkıbe veya tahmine dayalıdır.

Çekmeköy

Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi’ne göre Çekmeköy, Fatih Sultan Mehmet döneminde yedi kardeş tarafından kurulmuştur. Rivayete göre altı kardeş eşkıyalar tarafından öldürülürken, yalnızca biri kurtulabilmiştir. Bu kardeş kurtuluşunu “çekme tetiği” diyerek açıklamış, köyün adı da bu olaydan esinlenerek Çekmeköy olmuştur.

Başka bir kaynakta ise köy halkının evlâd-ı fâtihân olduğu ve köyün oldukça eski bir yerleşim yeri olduğu belirtilir. Ancak 19. yüzyıl öncesine dair bu iki rivayetin dışında doğrulanabilir bir kayıt bulunmamaktadır.

Sırapınar

Sırapınar isminin menşei kesin olarak bilinmemektedir. Osmanlı tahrir defterlerinde köyün diğer bir adının Ayna Hoca olarak geçtiği görülmektedir. Bu isim, köyün başlangıçta Ayna Hoca isimli bir kişiye mülk olarak verilmiş olabileceğini düşündürür.

Daha sonraları köyde bulunan çok sayıdaki su kaynağı sebebiyle isminin Sırapınar’a dönüştüğü rivayet edilmektedir.

Hüseyinli ve Ömerli

Osmanlı Devleti, fetihlerde yararlılık gösteren devlet adamı, komutan veya askerlere araziler tahsis ederdi. Temlik olarak adlandırılan bu uygulama kapsamında verilen köyler çoğunlukla tahsis edilen kişinin ismini taşırdı.

Hüseyinli köyü, muhtemelen Hüseyin isimli bir kişiye,

Ömerli köyü ise Ömer adında bir şahsa temlik edilmiştir.

Dolayısıyla köy isimlerinin, bu şahısların adlarından geldiği düşünülmektedir.

Koçullu

Koçullu köyünün ismiyle ilgili kesin bilgi bulunmamaktadır. Ancak koçu, eskiden kullanılan bir araba çeşidi anlamına gelir. Köy halkının uzun yıllar arabacılık ile uğraşması sebebiyle köyün bu ismi aldığı tahmin edilmektedir.

Alemdağ

Alemdağ, bölgenin en yüksek dağlarından biridir. Rivayete göre, Osmanlı döneminde bölgenin fethine öncülük eden Tur Hasan Bey (Alemdar Baba), burada Bizanslılarla savaşmış ve şehit düşmüştür.

Tur Hasan Bey’in lakabı alemdar, bayrak ya da sancağı taşıyan kişi anlamına gelir. Bu sebeple bölge halkı, dağın ismini Alemdağ, Tur Hasan Bey’i de Alemdar Baba olarak anmıştır.

Osmanlı belgelerinde bölge Alemdağı adıyla geçerken, Cumhuriyet döneminde bir süre Alemdar olarak kullanılmaya başlanmıştır. Ancak 23 Aralık 2005 tarihli ve 26032 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan karar ile yeniden Alemdağ ismine dönülmüştür.

Reşadiye

Reşadiye Köyü’nün ismi diğerlerinden farklı olarak daha yakın tarihe dayanmaktadır.

1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi) sonrasında Hopa ve çevresinden çok sayıda Müslüman aile, Rus işgali ve baskıları nedeniyle İstanbul’a göç etmek zorunda kalmıştır.

Bu göçmenler Alemdağ’daki Hazine-i Hassa çiftliklerine yerleştirilmiştir.

Köyün ilk ismi halk arasında Laz Köyü olarak anılmıştır.

II. Abdülhamid döneminde köye Hamidiye adı verilmek istenmişse de padişah iradesi alınamadığı için resmiyet kazanmamıştır. Sonrasında Sultan Mehmed Reşad döneminde çıkarılan padişah iradesiyle, 30 Aralık 1911 tarihinde köyün ismi resmen Reşadiye olmuştur.

Sonuç

Çekmeköy ve köylerinin isimleri, bölgenin tarihî derinliği ve kültürel çeşitliliğini yansıtmaktadır. Kimi isimler menkıbelerden, kimi şahıs adlarından, kimileri de doğal unsurlardan doğmuştur. Osmanlı temlik sistemi, göç hareketleri ve yerel kahramanlık hikâyeleri, bu isimlerin ortaya çıkmasında büyük rol oynamıştır.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Çekmeköy ismi nereden geliyor?
Fatih döneminde kurulduğu ve “çekme tetiği” ifadesinden geldiği rivayet edilir.

Sırapınar’ın eski adı nedir?
Tahrir defterlerinde “Ayna Hoca” olarak geçmektedir.

Hüseyinli ve Ömerli neden bu isimleri almıştır?
Osmanlı’nın temlik sistemiyle, Hüseyin ve Ömer isimli şahıslara verilen arazilerden dolayı bu isimler kullanılmıştır.

Alemdağ ismi neye dayanmaktadır?
Tur Hasan Bey (Alemdar Baba)’nin kahramanlığı ve dağa dikilen “alem”den dolayı bu isim verilmiştir.

Reşadiye ismi ne zaman verilmiştir?
30 Aralık 1911 tarihinde Sultan Mehmed Reşad’ın iradesiyle köye resmen Reşadiye adı verilmiştir.

Kaynakça

• Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi, Çekmeköy maddesi.

• Osmanlı tahrir defterleri (Ayna Hoca kaydı – Sırapınar).

• Osmanlı Devleti’nde temlik sistemi üzerine kayıtlar [16].

• Alemdağ ve Alemdar Baba menkıbeleri [17], [18].

• 23 Aralık 2005 tarih ve 26032 sayılı Resmî Gazete, “Alemdağ isminin resmen kabulü” kararı [19].

• 93 Harbi sonrası göçler ve Reşadiye Köyü’nün kuruluşu ile ilgili Osmanlı belgeleri [20], [25].

• Şura-yı Devlet kararları (26 Şubat 1889, Hamidiye ismi kararı).

• 30 Aralık 1911 tarihli Padişah iradesi (Mehmet Reşad döneminde köyün Reşadiye adını alması).